Integratie
Integratie en functiecombinaties
Samenhang ontwerpen in plaats van losse oplossingen
Onze samenleving is gewend om vraagstukken op te knippen. Wonen is iets anders dan zorg. Energie iets anders dan natuur. Beleid, budgetten en organisaties volgen die scheiding. Dat voelt overzichtelijk, maar werkt steeds minder goed.
Integratie begint met andere vragen:
Wat gebeurt er als we functies niet los optimaliseren, maar bewust combineren? Kunnen we daarmee middelen voor meerdere doelen tegelijk inzetten?
Niet om alles tegelijk te doen, maar om meer waarde te creëren met dezelfde middelen. Voorbeelden zijn er genoeg. De meest eenvoudige? Op bijna iedere dijk in Nederland ligt ook een weg; de dijk biedt een goede fundering en gaat bijna altijd langs meerdere dorpen en steden. Het aanleggen van de weg wordt goedkoper doordat de dijk er al ligt. Dat is het idee van integratie.
Wat is integratie?
Veel maatschappelijke en ecologische problemen zijn geen geïsoleerde problemen. Ze ontstaan juist tussen domeinen: wonen raakt zorg, energie raakt ruimte, natuur raakt voedsel.
Wanneer elk domein apart wordt ontworpen:
- wordt ruimte inefficiënt gebruikt,
- ontstaan dubbele kosten,
- blijven positieve effecten onbenut,
- en worden negatieve effecten afgewenteld op anderen of op de toekomst.
Integratie betekent het doelbewust combineren van functies, middelen of activiteiten, zodat ze elkaar versterken en samen meer waarde creëren dan afzonderlijk. Daarom gebruiken we ook vaak de term ‘functiecombinatie’.
Dat kan op allerlei plaatsen en niveaus:
- een gebouw dat wonen, zorg en energieproductie combineert,
- een gebied waar waterberging ook bijdraagt aan natuur en recreatie,
- een organisatievorm waarin sociale, ecologische en economische doelen samen worden ontworpen.
Het gaat niet om “alles tegelijk”, maar om slimme combinaties die logisch bij elkaar horen.
“Middelen die middelen alloceren”
Terwijl je op het ene moment leest dat Nederland volgebouwd is, zien we ook heel veel ruimte die niet altijd wordt benut. Bedrijventerreinen, sportvelden of schoolgebouwen worden niet 24 uur per dag gebruikt. We zijn gewend om functies los te ontwerpen: wonen hier, zorg daar, energie ergens anders.
We horen dat onze “productiviteit omhoog moet”. Maar wie goed kijkt, ziet iets anders.
In de wijk is het een komen en gaan van pakketbezorgers, ieder bedrijf z’n eigen bus. Onze voedselproductie staat onder druk en tegelijk wordt soms honderdduizenden kilo’s verse groente afgedankt. Als we continu met elkaar in concurrentie werken, doen we veel dingen dubbel. We zijn gewend om functies los te ontwerpen: wonen hier, zorg daar, energie ergens anders. Maar net zoals Fisch & Chips (in de Engelse traditie van vis en patat) samen beter smaken dan apart, werken veel functies beter in combinatie. Wonen én zorg, een dijk én een weg, een dak én zonnepanelen: het één nodigt het ander uit en versterkt het functioneren. De meerkosten van de extra functie(s) worden bij functiecombinaties lager. Je kunt zeggen dat middelen elkaar uitlokken. Dat er een gedeelde businesscase ontstaat. Of, met een mooi woord, dat middelen weer andere middelen alloceren.
Door functies te combineren benutten we ruimte, tijd en middelen slimmer. Een groen dak kan tegelijk isoleren, water vasthouden en biodiversiteit versterken. Ook vinden mensen het er vaak mooier uitzien en draagt het bij aan het welzijn. Zo ontstaan oplossingen die goedkoper zijn voor de samenleving, duurzamer voor de omgeving en prettiger voor mensen om in te leven. Integratie laat zien dat welzijn, ecologie en efficiënt gebruik van middelen geen tegenpolen zijn. Ze kunnen elkaar juist versterken — mits we anders durven ontwerpen.
We moeten dus weg van een atomaire benadering, en toe naar een integrale benadering van systemen.
Wat levert integratie op?
Goed ontworpen integratie heeft maatschappelijk, ecologisch en financieel rendement:
- verlaagt maatschappelijke kosten
- bespaart ruimte en grondstoffen
- verhoogt welzijn en leefkwaliteit
- vergroot veerkracht op de lange termijn
Welzijn, ecologie en efficiënt gebruik van middelen zijn geen tegenpolen. Bij integratie kunnen ze elkaar juist versterken; meer welzijn én het vergroten van biodiversiteit én een robuustere businesscase door functiecombinaties.
Van idee naar praktijk
Integratie vanuit functiecombinaties is mogelijk door het inzetten van dezelfde middelen voor meerdere doelen. Je kunt doelen parallelschakelen (een dak wordt een groendak, waar tegelijk zonnepanelen op worden geplaatst), je kunt serieschakelen (een schoolgebouw wordt in de avonduren een vergadercentrum) en je kunt doelen invoegen die naast de primaire keten staan (een sportveld op het dak van een woonwarenhuis). En natuurlijk kun je deze principes combineren.
De praktijk van integratie vraagt een aantal vaardigheden:
- We moeten anders kijken: niet alleen naar efficiency binnen één functie, maar naar overlappende doelen en onbenutte mogelijkheden.
- Je kunt samen ontwerpen: buiten de eigen silo/ keten/ organisatie.
- Dit is vooral leren door te doen: fouten maken mag, als je er maar wat van leert.
Daarom verbind ik integratie altijd aan praktijk, experiment en verbeelding: door mogelijke toekomsten zichtbaar te maken, ontstaat ruimte voor andere keuzes in het heden.